تخت جمشيد ، نماي پرشكوه گردشگري ايران زمين شيراز، خبرگزاري جمهوري اسلامي ۸۶/۷/۷
از: نيكنام خشنودي
هفته گردشگري فرصتيبراي ياد آوري توانمنديهاي گردشگري و توريستي شيراز و استان فارس است، توانمنديهايي كه اغلب آن سالهاست فقط در حد توانمندي باقي مانده و گذر خستهكننده باد و باران از آن ميكاهد.
به گزارش خبرگزاري جمهوري اسلامي، در ذكر توانمنديهاي گردشگري و توريستي استان فارس همين بس كه از ميان پنج اثر ميراث فرهنگي در كشور كه در رديف آثار جهاني به ثبت رسيده و با نظارت يونسكو مرمت و بازسازي ميشود،دو اثر تاريخي تخت جمشيد و پاسارگاد در استان فارس قرار دارد و استان فارس تنها استان كشور است كه دو اثر در فهرست آثار جهاني دارد.
اهميت بناي تاريخي تخت جمشيد موجب شده است كه تاكنون همه روساي جمهوري اسلامي و روساي جمهوري ديگر كشورها كه به استان فارس و شيراز سفر كرده اند از اين بناي تاريخي ديدن كنند.
دكتر محمود احمدي نژاد رييس جمهوري اسلامي ايران نيز فروردين ماه امسال پس از سخنراني درجمع مردم شهرستان پاسارگاد از يادمان تاريخي و فرهنگي تخت جمشيد ديدن كرد.
اما بايد به اين واقعيت آشكار اشاره كرد كه تنوع و فراواني آثار تاريخي و فرهنگي فارس و حتي آثار جهاني نتوانسته است راهگشاي توسعه اين استان باشد و هنوز استراتژي توسعه اين استان بر اساس توسعه يادمانهاي فرهنگي شكل نگرفته است.
تخت جمشيد ياپارسه كه درفاصله ۶۰كيلومتري شمال شيراز قرار دارد، نخستين اثر تاريخي و فرهنگي فارس است كه در فهرست آثار جهاني به ثبت رسيده و بر اساس آمارهاي موجود هر سال مقام اول يا دوم تعداد بازديدكننده در سطح كشور را دارد.
اما آيا وجود اين بناي كهن در استان فارس توانسته است دست كم به اندازه درآمدي كه از محل فروش بليت آن به دست ميآيد در توسعه فارس نقش داشته باشد؟
ميدانيم كه اغلب گردشگراني كهازكشورهاي ديگر به استان فارس سفرمي كنند ديدار از تخت جمشيد را در اولويت برنامههاي خود قرار دادهاند و به رغم مشكلاتي كه از نظر طي مسافت تا اين مكان تاريخي وجود دارد، رنج سفر بر خود هموار ميكنند و به ديدار از تخت جمشيد ميشتابند.
تخت جمشيد كه در بينش بسياري از گردشگران خارجي بيشتر و بهتر از آن چه مااز آن ميدانيم شناخته شده است به صورت يك مجموعه كهن سنگي از پي اعصار و قرون مختلف همچنان ب شكوه بر جا مانده اما ما فقط وظيفه سرايداري از اين بناي كهن و نگهداري آن را به عهده گرفته ايم.
اغلب گردشگراني كه به فارس ميآيند و از تخت جمشيد ديدن ميكنند اعتراف مي كنندكه عظمت و غرور تاريخي نهفته دراين بناي كهن بينظير است و در هيچ جاي جهان نميتوان يادمان تاريخي با اين عظمت و وسعت پيدا كرد.
درعين حال مادربرابر اين همه عظمت و غرور فرهنگي و تاريخي نتوانسته ايم به خوبي از توان فرهنگي تخت جمشيد بهرهگيري كنيم، از اين رو است كه برخي مسامحه كاري ها، سهل انگاري ها، كج انديشي ها،اغفالها و كوتاه نظري ها مي تواند صدمهاي جبران ناپذير به اين بناي تاريخي بزند.
نگاهبهسنگ پارههاي تخت جمشيد به ما ميگويد كه هر كس آمد و خطي ز دلتنگي بر اين بناي كهن كشيد و احساس علاقهمندان به ميراث فرهنگي را خراش داد،اين دستاندازي به يادمان كهن تخت جمشيد در دورههاي مختلف ادامه داشت و آخرين بار آن نيز اواخر سال گذشته بود كه در جريان فيلمبرداري سريال مدار صفر درجه بخشي از اين اثر تاريخي آسيب ديد و تقريبا همه مسوولان استان فارس با مرور زمان از كنار آن گذشتند.
آسيب به تخت جمشيد به اين واقعه تمام نميشود، آتش زدن بقاياي مزارع كشاورزي كه هرتابستان دراراضي كشاورزي مرودشتاتفاق ميافتد گاه تخت جمشيد را در هالهاي از دود قرار ميدهد طوري كه نميتوان چند قدم جلوتر را ديد.
اين افزايش دما و فراگير شدن دود در تخت جمشيد قطعا برسنگهاي فرسوده اين بناي تاريخي اثر ميگذارد.
مجاورت اين بناي تاريخي با مجتمع پتروشيمي شيراز نيز ميتواند محوري براي آسيب ديدن تخت جمشيد قلمداد شود ، برخي صاحبنظران در اين زمينه از انتشار گازهاي خورنده در فضاي تخت جمشيد سخن گفته ند هر چند مسوولان پتروشيميشيرازمسيربادهاي اين منطقه رامخالف با موقعيت تخت جمشيدمي دانند.
مدير بنياد پژوهشي پارسه - پاسارگاد پيشتر با اشاره به فعاليت پتروشيمي در منطقه مرودشت گفت:آلودگيهاي زيست محيطي بيش ازهر عامل ديگري سبب تخريب آثار تاريخي در تخت جمشيد ميشود.
محمدحسن طالبيان افزود: در ميان عوامل متعدد تخريب آثار فرهنگي ، بويژه آثار موجود در مجموعه تخت جمشيد، آلودگيهاي محيطي بيش از هر عامل ديگري سبب تخريب اين آثار ميشود.
وي بااشاره بهعوامل مهم آلودگي محيطي در تخت جمشيد گفت:فعاليت پتروشيمي در منطقه مرودشت و توسعه روزافزون فعاليتهاي صنعتي ديگر در اين شهر، سبب آلودگي هوا و محيط شده و انتشار مواد آلاينده شيميايي در فضاي اطراف، آثار و مصالح موجود در بناهاي تاريخي را در معرض مخاطره قرار داده است.
مدير بنياد پژوهشي پارسه- پاسارگاد تاكيد كرد: هر نوع مواد آلاينده محيطي كه به انسان آسيب ميزند مصالح و مواد به كار گرفته شدهدربناها و محوطههاي تاريخي را نيز تحت تاثير قرار ميدهد.
طالبيان در ادامه به فرسايش ناشي از عوامل جوي در تخت جمشيد اشاره كرد و گفت:در زمينه حفاظت از آثار تخت جمشيد به عنوان يك اثر جهاني، برخي ضوابط جهاني مطرح است كه ما ملزم به رعايت آنها هستيم.
به گفته وي، بهطوركلي بيشتر فرسايشهاي ايجاد شده در مجموعه تخت جمشيد در سالهاي آغازين خروج اين مجموعه از زير خاك رخ داده و عوارضي همانند پوسته پوسته شدن در اثر تغييرات دما و مانند آن در سالهاي اخير بسيار اندك بوده است.
به گزارش پايگاه اينترنتي مركز پژوهشي پارسه - پاسارگاد، تخت جمشيد در دورههاي مختلف مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته است.
مرمتهاي نخست اين بناي كهن در دورههخامنشي انجام شده ، در اين مرمت ها سنگهايي كه احتمالا در حين حمل و نقل آسيب ميديدهاند و سنگهايي كه رگه يا ترك يا شكافي داشتهاند مرمت و بازسازي گرديدهاند و يا هرگاه در سنگي رگهياترك ياشكافي ديده ميشد اطراف قسمت معيوب سنگ را خالي ساخته وصلهاي از همان جنس به وسيله فلزي سخت و تزريق سرب مذاب در آن مينشاندند.
نمونههاي بيشماري ازاين نوع تعمير را ميتوان در همه جا بر روي سنگهاي ديوار و ديگر عناصر معماري و بر روي حجاريها همچنين نقش برجستهها مشاهده كرد.
دوره دوم مرمت تخت جمشيد، دوره مرمتي ۱۹۳۱لغايت ۱۹۳۴ميلادي است،در اين دوره هيات باستانشناسي موسسه شرقي دانشگاه شيكاگو اولين حفاريهاي علمي را زير نظر پروفسور ارنست هرتسفلد به عنوان مدير هيات و فردريش كرفتر كوشيدند تا حد امكان شكل اصلي را به بنا بدهند.
مرمت وبازسازي بناي مشكوي (حرمسرا) خشايارشا، مرمت و بازسازي ديوارههاي خشتي بناها ، آناستولوزي دروازههاي تچر و نماي پلكان شرقي آپادانا و تچر و مرمت تعدادي از قلمه ستونهاي كاخ آپادانا در اين دوره انجام پذيرفت.
دوره سوم مرمت تخت جمشيد دوره مرمتي ۱۹۳۵لغايت ۱۹۳۹ميلادي است كه تعميرات ديگري توسط هياتي به رياست دكتر اريك اشميت اجرا گرديد.
تعداد ديگري از ستونهاي آپادانا نيز با ملاط ماسه و سيمان مرمت گرديد و تعداد زيادي از سنگهاي منقوش راه پله شمالي و شرقي آپادانا به جاي خود نصب شد.
در اين دوره حجم زيادي از ارتفاع ديوارهاي خشتي خزانه نيز كاستند و لبه آنها را با آجر مستحكم كردند روي آنها رابا اندود كاهگل مرمت پوشانيدند.
دوره چهارم مرمت تخت جمشيد دوره مرمتي سالهاي ۱۹۳۹لغايت ۱۹۶۴ميلادي است ، در اين دوره عمليات حفاري و مرمت توسط بنگاه علمي تخت جمشيد زير نظر اداره كل باستانشناسي ايران دكتر گدار و سيد محمود مصطفوي و مديريت علي سامي ادامه يافت.
حفاظت ديوارههاي خشتي و نيزحفاظت و مرمت پايه ستونها و ستونهاي آپادانا بهروش قالب برداري و مرمت آن باسيمان در اين دوره انجام پذيرفت. قسمتهاي شكسته نقشهاي برجسته راه پلههاي آنها با سيمان مرمت شد و سايبانهايي جهت نگهداري آثار در برابر اوضاع متغير جوي ، بر فراز نقوش برجسته پلكان شرقي آپادانا و پلكان شمالي تالار شورا احداث و نقوش با لايهاي از موم پوشيده گرديد، مرمتهاي انجام شده اين گروه بيشتر با استفاده از ملاط ماسه وسيمان صورت پذيرفته است.
دوره پنجم مرمت تخت جمشيد دوره مرمتي ۱۹۶۴لغايت ۱۹۷۸ميلادي است، آغاز مرمتهاي علمي اين دوره توسط موسسه ايتاليايي شرق ميانهودور(ايزمئو)ISMEO به رياست جوزپه توچي و مديريت كارگاهي سزاره كاربونه از اكتبر تا دسامبر ۱۹۶۴واز ماه مه تا ژانويه ۱۹۶۵انجام شد.
در مرمتهاي اين گروه كه شامل آناستولوزي و بيشتر به صورت جايگزين كردن سنگ درمحلهاي لازم سعي گرديده شكل اصلي بنا به دست آيد ، عمليات نجات بخشي سد داريوش نيز توسط همين گروه انجام شد.
دوره ششم مرمت تخت جمشيد دوره مرمتي ۱۹۷۸تاكنون است ، در اين دوره با توجهبه مطالعات پژوهشي و بنيادي كه توسط مركز مطالعه و حفاري باستانشناسي درآسيا بامديريت Domenico Faccenaو اعضاي گروه و مهندس اجنيوگالديري و مطالعات آزمايشگاهي و آناليز سنگهاي مجموعه تاريخي هخامنشي توسط دانشگاه شيكاگو به سرپرستي دكتر سيمون لوين و كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي كشور و بنياد پژوهشي پارسه- پاسارگاد انجام شد عمليات آناستولوزي ، مرمت و استحكام بخشي در مجموعه هاي تخت جمشيد ، نقش رستم ، پاسارگاد و ساير آثار سنگي ايران انجام پذيرفت در اين دوره مرمتي ، تعداد ۳۸عدد دروازه، پنجره و طاقچه و جرزهاي كتيبه دار مجموعه تخت جمشيد شامل بناهاي صد ستون، شورا، هديش ، دروازه ملل مرمت و بازسازي و استحكام بخشي و در جاي اصلي خود نصب شده است همچنين تعداد ۱۶عدد از ستونهاي كاخ آپادانا،دروازه ملل و بناي بارعام كوروش مرمت وبازسازي و استحكام بخشي و آناستولوزي صورت گرفته است.
پنج ۵عدد سرستونهاي گاو و عقاب مجموعه تخت جمشيد نيز دراين دوره مرمت و استحكام بخشي شده است.
تعدادي از زير ستونهاي خزانه،صدستون، نيمه تمام ،و هديش وصالي نيز مرمت شده است.
مرمت و بازسازي و استحكام بخشي و نجات دهي قطعات در حال سقوط و هدايت سيلابهاي فراز آرامگاههاي اردشير دوم، اردشير سوم وداريوش اول درنقش رستم، حفاظت، مرمت و استحكام بخشي و گلسنگ زدايي نقش برجسته هاي نقش رستم ، نقش رجب و پاسارگاد، ايجاد كانالهاي هدايت آب باران به داخل آبروهاي اصلي صفه و كنترل سيلابهاي كوه مهر(رحمت ) به خارج از صفه، ايجاد پوشش حفاظتي نقش برجستههاي پلكان منقوش شرقي آپادانا و شورا و كف فرشهاي خزانه،تچر و درگاههاي كتيبه دار مجموعه تخت جمشيد و پاسارگاد با مساحت بيش از ۲۶۰۰ متر مربع از ديگر فعاليتهاي اين گروه مرمتي است.
اين گروه همچنين تسطيح و شيب بندي محوطه جهت دفع آبها و شن ريزي مسير بازديدكنندگان به مساحت ۳۸۰۰۰متر مربع، مرمت و بازسازي تمام ديوارهاي خشتي مجموعه تخت جمشيد و پاسارگاد و قسمتهايي از ديوارهاي جنوبي صفه را انجام دادند.
مطالعه دورههاي مرمتي تخت جمشيد نشانگر آن است كه تلاشهاي علمي و تاريخي خوبي براي حفاظت از اين بناي كهن انجام گرفته، اما همه اين تلاشها زماني به بالندگي و تعالي ميرسد كه در كنار حفاظت ، مرمت ، نگهداري و سرايداري از تخت جمشيد، طرحهاي پويا براي بهره برداري بهينه از اين بناي كهن كه منجر به افزايش توليد و اشتغال و رونق بيشتر در اين مكان گردد نيز انجام پذيرد.
نبود فضاي اقامتي در حاشيه تخت جمشيد براي اقامت گردشگران،نبود حتي يك هتل دراين منطقه براي گردشگران،فقدان مراكز پذيرايي وتجارتي،نبود امكانات اوليهبهداشتي،وجود تاريكي مطلق درمحيط اطراف تخت جمشيد در شب،عدم اطمينان به امنيت شبانه براي عبور و مرور در اطراف تخت جمشيد،مشكل داربودن راههاي اتصال به تخت جمشيد و فقدان راه توسعه يافته در اين مسير، نبود تابلوهاي راهنمايي كافي كه گاه موجب سردرگمي گردشگران ميشود محدوديتها و مشكلاتي است كه به چشم هر گردشگر و هر تازه واردي در اطراف تخت جمشيد ميآيد و تنها بخشي از چالشهاي اساسي پيرامون اين بناي كهن است.
از جمله مواردي كه در سالهاي گذشته مورد تاكيد قرار گرفت و نقطه اميدي براي رونق گردشگري تخت جمشيدبهشمار ميآمد تصويب طرح دروازه ملل تا دروازه قرآن در استان فارس بود كه ميتوانست تخت جمشيد را از حالت سكون و ركود فعلي خارج سازد، اين طرح اگر چه به تصويب رسيده و مراحل اجرايي آن نيز آغاز شده است اما تاكنون اثر مشهودي در رونق تخت جمشيد نداشته است.
اخيرا اعلام شد كه بهره برداري فرهنگي از تخت جمشيد به مدت ۲۵سال به شركت گردشگري ايران واگذار شده است، اين شركت كه در طول سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان فارس و به عنوان بازوي اجرايي اين سازمان قرار است ساماني نيكو به موقعيت و وضعيت گردشگري استان فارس دهدبايد با زمينه سازي براي توسعه سرمايهگذاري هاي مرتبط با تخت جمشيد زمينه بهره برداري بهتر از اين بناي كهن را فراهم نمايد.
مدير عامل شركت توسعه گردشگري استان فارس پيشتر اعلام كرد : بهره برداري فرهنگي، نور پردازي و بهسازي يادمان فرهنگي، تاريخي تخت جمشيد به مدت ۲۵ سال به شركت توسعه گردشگري ايران واگذار شد.
احمدرضا نقيب زاده افزود: شركت توسعه گردشگري استان فارس نيز به عنوان بازوي اجرايي و زير مجموعه شركت توسعه گردشگري ايران درزمينه بهره برداري و بهسازي تخت جمشيد، زمينه ايجاد سرمايهگذاريهاي جديد را فراهم ميكند.
وي اظهار داشت: شركت توسعه گردشگري در حال تدوين طرحي جامع براي يادمان تاريخي و فرهنگي تخت جمشيد است كه بر اساس آن نحوه بهره برداري فرهنگي و بهسازي اين يادمان كهن مشخص ميشود.
مديرعامل شركت توسعه گردشگري استان فارس دربارهامكان احداث هتل و مراكز اقامتي در حاشيه تخت جمشيد گفت:يادمانهاي كهن و تاريخي از جمله پاسارگاد و تخت جمشيد حريم خاصي دارند كه بايد رعايت شود و شركت توسعه گردشگري با رعايت موازين قانوني و با در نظر گرفتن اين حريم،امكان احداث هتل و مراكز اقامتي در اين موقعيت را نيز مطالعه و بررسي ميكند.
نقيب زاده گفت: با اجراي طرحهايي كه براي ساماندهي و بهسازي و همچنين بهره برداري فرهنگي از مجموعه تاريخي تخت جمشيد تدوين شده است اميد است تعداد گردشگران ايراني و خارجي اين يادمان تاريخي را به سه ميليون گردشگر در سال افزايش دهيم.
وي با بيان اينكه اكنون سالانه حدود ۶۰۰هزار گردشگر از تخت جمشيد ديدن مي كنند گفت:اين بناي كهن و يادمان فرهنگي داراي قابليتهاي شگرفي در بخش فرهنگي و گردشگري است كه تاكنون از آن استفاده بهينه نشده است.
در هر حال تخت جمشيد نماد تاريخ و تمدن ايراني و جلوه اياز غرور تاريخي نهفته در فرهنگ ماست، تخت جمشيد ميراث دار بيش از ۲۵۰۰سال تاريخ و فرهنگ ايراني است ، تخت جمشيد خاستگاه عدالت ، مردمداري و مردمسالاري است ، اين بناي كهن و تاريخي ميبايست در اولويت نخست براي مرمت ، بازسازي ، بهره برداري فرهنگي ، توسعه ، حفاظت و توجه قرار گيرد تا بتواند نقش خود را در