هُرو : لرستان لکی بختیاری کهگیلویه ممسنی

موسیقی در آئین یارسان

در آیین یارستان، موسیقی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، در واقع موسیقی جزیی از آداب مذهبی این آیین به شمار می‌رود و دارای شگفتی‌ها و جذابیت‌های فراوانی مربوط به همین قوم است سیروس سپهری در پایان نامه کارشناسی موسیقی خود با عنوان « پژوهشی در موسیقی یارستان »، آورده است: یارستان عنوان آیینی است مذهبی در غرب کشور، که از قرن دوم هجری به وجود آمده است. این آیین نشات گرفته از ادیان بزرگی چون اسلام، زرتشت، بودا و مسیحیت است. مولف در ادامه این پایان نامه همچنین افزوده است: موسیقی یارستان که بازتاب شرایط اجتماعی ، فرهنگی و آکنده از ژرف ترین اعتقادات فلسفی این قوم می باشد، جز لاینفک حیات آن به شمار می رود. مولف در بخش دیگری از پژوهش خود آورده است اعتقاد اهل حق بر این است که موسیقی از دوران آغاز خلقت با هستی عجین بوده است، خاصه با انسان بنا به روایتی آن زمان که خداوند متعال تصمیم به خلقت انسان گرفت، موسیقی و انسان در هم آمیخته شدند. همچنین در اهل حق در هنگام تولد و مرگ موسیقی نواخته می شود و به صورت تنبور نوازی و کلام خوانی و کف زدن انجام می شود. هنگامی که کودکی متولد می‌گردد در مراسم نامگذاری وی موسیقی و مراسم کلام خوانی برگزار می ‌شود. در هنگام بلوغ هم که مراسم سرسپردگی انجام می شود و جسم فرد به بندگی حق تعالی اقرار می کند، مراسم تنبور نوازی و کلام خوانی اجرا می شود. وقتی هم که انسان دار فانی را وداع می گوید و جان را به جان آفرین تسلیم می‌کند، موسیقی و خاصه تنبور وی را بدرقه می کنند . محقق در بخش دیگری آورده است: ساز تنبور که کارشناسان ساخت آن را منحصر به ایران می‌دانند، سالیان درازی است که در آداب و رسوم مردم مناطقی از کشورمان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، البته تنبور در مناطق مختلف ایران با نام‌های متفاوتی خوانده می شود. در ادامه این پایان نامه مذکور آمده است: مردم یارستان که دارای نوعی موسیقی خاص آیینی هستند، سالهاست که نغمه های باستانی را نسل به نسل به صورت سینه به سینه انتقال داده اند. هر چند تعدادی از این نغمه‌ها به مرور زمان به فراموشی سپرده شده، اما خوشبختانه به دلیل عدم نفوذ موسیقی‌های بیگانه به این منطقه، که از مناطق بکر کرمانشاه است. حوزه گوران آن نغمه‌ها به صورتی اصیل و کامل و دقیق به دست نسل جدید رسیده است و نیز تنبور نوازان مردم یارستان به سه ناحیه جغرافیایی حوزه گوزان، حوزه صحنه و حوزه بیونیج و کرند تقسیم می شوند. در این پایان نامه که در تابستان سال 1381 در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران و با راهنمایی درویش رضا منظمی تدوین گشته، آمده است: از سال 1354 تا 1357 به همت مرکز حفظ و اشاعه موسیقی کرمانشاه اولین کارهای گروه نوازی تنبور به اجرا درآمد و تنبور از حالت یک ساز صرفا آیینی خارج شد و به جرگه سازهای ارکستری پیوست که گاهی با ساز نی و دف و تار و عود و کمانچه نیز همنوا شده است. گروه تنبور نوازان شمس به سرپرستی کیخسرو پور ناظری، گروه تنبور نوازان باباطاهر به سرپرستی شادروان سید خلیل عالی نژاد و دیگر گروهها به اشاعه این ساز در نزد مردم دیگر نقاط پرداختند و آنها را با صدای اهورایی این ساز آشنا ساختند. مولف در بخش دیگر با عنوان “موسیقی مینی‌مال” آورده است: موسیقی مینی مالیسم در دهه 60 میلادی به وجود آمد و تا حدود زیادی با هنر مینی مال تجسمی اراتباط دارد. موسیقی مینی مالیسم نیز عکس العملی بود در مقابل (و نه درضدیت) هنر پیچیده روشنفکرانه معاصران اروپایی یا آمریکایی که بیشتر به موسیقی آوانگارد ( پیشرو) معروف بودند. موسیقی مینی مالیستی از همان اقلیمی سر برآورد که هنرمینی مالیستی از آن سرچشمه گرفت، هنری که شاخص آن فرم‌های ساده، شفافیت و پوشیده‌گویی است. در واقع موسیقیدانان مینی مالیست دهه 1960 بیشتر توسط نقاشان و پیکره سازان درک شدند تا از سوی همقطاران آهنگسازشان. در خاتمه این پایان نامه خاطر نشان شده است: اولین بار واژه مینی مالیسم را منتقد و موسیقی شناسی انگلیسی به نام مایکل نیمن در همان دهه 60 عنوان کرد، اما آهنگساز فعال و معروف این سبک، آهنگساز آمریکایی فیلیپ گلس (PHILIP GLASS) است که به نوعی او را بانی موسیقی مینی مالیسم و به خصوص در موسیقی فیلم می‌شناسند

اهل حق نام یکی از کیش‌های موجود در خاورمیانه‌ است. نام پیروان دین اهل حق در زبان کردی یارسان است. اصطلاح اهل حق به‌معنی پیروان حقیقت است. پیروان آن که‌ حدود دو و نیم میلیون نفر برآورد می‌شود بیشتر ساکن بخش باختری استان کرمانشاه ایران هستند. گاه از آنان به نام علی‌اللهی یاد می‌شود. برخی بر این باورند که واژه "علی‌اللهی" تحریف‌شده واژه‌ "علی اعلایی" یعنی "علی بلندمرتبه" است و عبارت "علی‌اللهی" را نادرست می‌دانند.

• از روز ازل كسي جزء حق وجود نداشت . بفرمايش كلام حقيقت :
• بيا وبست جم جهان چيش بين
•  بيشتر نساختن تنها ويش بين
• حضرت حق در وحدانيت مطلق بوده و دّري از نوربيافريد و خود در آن جاي گرفت .منظور از دّرنوري است مطلق از وحدانيت مطلق .از وجود ذاتي خود رمز و رضا بيافريد.و از وجود ذاتي رمز و رضا چهار ملك را بيافريد. بفرمايش كلام حقيقت :
•    چهارملك ژنورساخت نه جسدسّر
•  ويش شي نه مكتب بطن درياي دّر                         
•  هفتاد هزار سال ندلي دّربي  دّرنه تاي دريا پرورده سّربي   
•   چهار ملك بنام : جبرائيل – مكائيل –اسرائيل وعزرائيل                          
•   چهار ملك و رمزورضا وحضرت حق به هفتن معرف هستند. بعد از مدتها كه چهار ملك در بيرون از دّرسرگردان  از دّر بودند كه جبرائيل حق را در دّرميابد و حضرت حق آنها را به داخل دّرفرا مي خواندواز وجود هفتن،به قدرت ذات حق  چهلتن را خلق مي فرمايد.بفرمايش كلام حقيقت :
• چهل شمع چهل چراغ چهل دانه بندر       چهل  گُل چهل گوهر چهل جام جوهر       
•   چهل رمزعطار چهل نقش چيني                   هرچهل يك نفس نفس يك بيني 
•  حضرت حق امر مي فرمايد به چهلتن بايد ديني داشته باشيد .كه بنيامين راپيرو پيشوا و داوود را رهبر ودليل خود قبول مي نمايند. 
•  دراين هنگام نيازي از ذات با يك دانه جوز حقيقي به حضور پيربنيامين گذاشتند.و اولين كسي كه سرسپردبه پيربنيامين خود حضرت حق بود و داوود را رهبر و دليل خود قرار دادند. بفرمايش كلام حقيقت :
• يارجليل                                   دام شرط ودست پيرجليلي                                          
•  پادشام اوسا كرد حاجت قبولی          بستشان بپاي پيرو دليلي          
•  در اين جا آئين اهل حق بنيان گذاشته ميشود.تا اين كه ظهور دين اهل حق در زمان سلطان صحاك ودرپرديور(اورامان كردستان ايران) كه (بزبان قوم صحاك) در قرن ششم وهفتم هجری قمري درپرديوركه محل تجلي و ظهور آئين ياري ميباشد.آشكار مي كنند. (پرد) به معني پل و(ور) به معني آنطرف، در ظهور سلطان تجديد بيا وبست و سر سرسپردگي ومراسم روزه – نذرونيازوآنچه كه امروزه پيروان  دين انجام مي دهند،   آ داب ورسومات مذهبي ميباشد كه  با نواي جانسوز تنبور ذكرحق رادر مجامع مذهبي كه همان جمخانه مي باشد بر پا ميدارند. كلام و آهنگهاي مذهبي اين زمان را به دفتر پرديور معرف ميباشد. كه در منطقه گوران (در غرب كشور ايران ) به زبان كردي صحبت مي نمايند. كه در بعضي از مكانها دفتر پرديور را دفتر سرانجام نامگذاري كرده اند. و آخرين تجلي ذات حق را در وجود حضرت حيدر    ( معروف به آسيدبراگه)  گوران كه در سال 1210هجري قمري كه در ديه توتشامي از دهستان گوران تجلي ذاتي داشته كه جمع چهلتنه دوره سلطان در اينجا ظاهر ودفاتر سي وشش تن حضرت حيدري را خاتمه بخشيدند . وياران ذاتي را در وجود موجودات ،واز آينده جهان وظهور صاحب زمان گواهي داده اند. 

چون كه در امواج افتی به چه چنگ زنی

به هر چه چنگ زنی ز پی جــــــان زنی

ز پی جــــــان مزن چنگ بر گــلی

كه ريشه دوانده است بر گوشه دلی

مائيم نه مائيـــم      نه مائيم مائيـــم

مهمانهاي جهان مي گويندمامائيـــم

كمر درست ميان چون نائيم

راه براي راه روان ما نهائيـــم

دوا بــر طبيبان ما نشان دائيـــــم

در اول شاه بوديم آخرهم شائيم

آن وقت كه نقطه مردان مي طلبند

آن هم در هيچ حسابي نيايد مائيـم

           واجب الوجود وجود مردان                    آگاه ژاحوال هناسه سردان

           آسمان وزمين تو كردي عيان               شفق ژ نورت تو كردي بيان 

          هم ذره تو بي عيساي روحاني            هم ذره تو بي موساي عمراني

          آدم توكردي زنده به طاهــــر               حوا نه پهلوش تو كردي ظاهر

           هم نقش تو بي داودزره ساز               داود تو كردي و يار دمســـــاز

         نگين تو بي داي و سليمان                     انس وجن وديو آوردن ايمان

        هم تو بي يونس نه بطن ماهی               يوسف هم تو بيت كرد پادشاهي

        ايوب چون كرد و زخم كرمـــان                 چون كردي علاج درد بي درمان

       چون كشتي نوحت كردي طوفاني            چونت نجات دا او به آســـــــــــاني

        ابراهيم دوست آتش پرســـــان               نارش چون كردي بي و گلستان

        خور نه خوراوه ور گيلاني وزرد                 پيغمبر نماز ظهرش ادا كــــــرد

        يا علي دخيل هر سرن كارت                    كس آگاه نين اصلاً ژكــــــارت